Arı Allerjisi

Arı sokmalarına bağlı olarak gelişen allerjik reaksiyonlar allerji biliminde önemli bir yere sahiptir. Çünkü bazen hayatı tehdit eder ciddiyette gelişebilmektedir.

ABD istatistiklerine göre arı sokması nedeniyle yılda yaklaşık 40 ölüm vakası olmaktadır. Arı sokmalarına bağlı sistemik reaksiyonlar toplumun yaklaşık olarak % 3'ünde görülmektedir. Türkiye’de yapılmış bir çalışmada arı allerjilerine bağlı sistemik allerjik reaksiyon oranı %2.2 olarak bildirilmiştir.

Arılar nasıl adlandırılır?

Arılar; zar kanatlılar ya da Hymenoptera'lar olarak adlandırılır. Dünyanın değişik bölgelerinde farklı Hymenoptera türlerine bağlı allerjiler bildirilmiştir. Türkiye'de apis mellifera ve yaban arısı vespula allerjileri daha sık gözlenmektedir.

Apidae
Honey-bee (Apis mellifera)(BAL ARISI)
Bumble-bee (TÜYLÜ ARI)
Vespidae
Yellow jacket (Vespula)(YABAN ARISI)
Hornet
White-faced hornet
Wasp (SARI ARI)

Arı allerjisi nasıl gelişir?

Balarısı allerjisi gelişmesi için bir hastanın ortalama 80 kez sokulması gerekirken, yaban arısı duyarlılığının gelişmesi için 1 kez sokulmanın yeterli olduğu ortaya konmuştur.

Çoğu insan için, bazı özel mesleki riskler yoksa (ör:fırın işçileri, meyve bahçesinde çalışanlar, v.b.) bir eşekarısı tarafından sokulmak genellikle nadir bir olaydır.

Balarısı allerjileri ise arı yetiştirenlerde, bunların ailelerinde ve yakın komşularında ortaya çıkmaktadır.

Arı allerjisi erken tip aşırı duyarlılık adı verilen gelişen bir bağışıklık sistemi reaksiyonu ile gelişir. Duyarlılaşma yani arıya allerji gelişimi tamamlandıktan sonra, sokulmayı takiben venom dolaşıma geçer ve dakikalar içinde allerji hücreleri üzerindeki arı zehirine özel antikorlara bağlanır. Bu hücrelerden (Mast hücresi) mediatör adı verilen birçok biyolojik madde salınır ve allerjik reaksiyonun bulguları ortaya çıkar.

Arı sokması sonucu gelişen reaksiyonlar nelerdir?

Lokal (sokulma yerinde olan) reaksiyonlar:

Lokal reaksiyon, sokulma yerinde geniş şişlik şeklindedir.
Şişlik birkaç saat içinde ortaya çıkar ve sokulan yerde kızarıklık, ödem ve ağrı oluşur.
Lokal reaksiyonların gerilemesi birkaç gün sürer.
Reaksiyonun büyüklüğü değişkendir, örneğin elden sokulduğunda tüm kolu içerecek şekilde geniş olabilir.

Lokal reakiyonlar son derece rahatsız edici olmasına karşın, solunum yollarını tutmadıkça tehlikeli değildir. Örneğin, ağız bölgesinde sokulan bir hastada lokal reaksiyon belirgin solunum sıkıntısına neden olabilmektedir.
Dudaklarda ya da gözkapaklarındaki şişlikler, el-koldaki şişliğe oranla daha fazla rahatsız edicidir.

Sistemik (tüm vücudu etkileyebilen) reaksiyonlar:

Daha ciddi olan ve bazen ölümle sonuçlanabilen reaksiyonlardır. Sistemik reaksiyonlarda bulgular sokulma yerinin dışındaki bölgeleri de içerir.

Sistemik reaksiyon bulguları arasında yaygın ürtiker ve kaşıntı, anjioödem, gırtlakta ödem, solunum yollarında kasılma, karın krampları, bulantı, kusma ve kan basıncı düşüklüğü sayılabilir.

Solunum sıkıntısı sıklıkla gırtlak ödemine bağlıdır ve hastalar tarafından genellikle “boğazda ya da boyunda sıkışma veya tıkanma” olarak tanımlanmaktadır. Sistemik reaksiyonda hastada baş dönmesi, bazen görme bozuklukları, bayılma hissi veya bilinç kaybı ortaya çıkabilir.

Nadiren göğüs ağrısı oluşabilir. Daha ciddi reaksiyonlarda ise hastalar “kendini çok kötü hissetme” ya da “ölüyor gibi hissetme” şeklinde tanımlamalar yapmaktadırlar.

Kaynak: Dr. A. Zafer Çalışkaner