Alzheimer Hastalığına Nasıl Tanı Konur?

Alzheimer hastalığı konabilmesi için önce diğer birçok durumun dışlanması gerektiğinden, doğru tanıyı koymak zordur. Bu, yanlış tanıya götürebilir ve sonuçta hasta ve ailenin akılları iyice karışır. Sözü edilen diğer durumlar arasında depresyon, metabolik hastalıklar ve beyin tümörleri sayılabilir.

Alzheimer hastalığının tanısı hastanın tıbbi öyküsü, belirtileri, nöropsikolojik testlerin1 sonuçları ve beyin taramasının yanı sıra, demans semptomlarına yol açabilecek diğer durumların yokluğunun doğrulanmasıyla konur.

Kan ve İdrar Testleri

Demansın olası diğer nedenlerini dışlamak üzere kan ve idrar testleri yapılır. Bazı olgularda omurilik sıvısı da incelenebilir.

Beyin taramaları

BT (Bilgisayarlı Tomografi) ve MRG (Manyetik Rezonans Görüntüleme) beyin tümörleri gibi, demansın olası diğer nedenlerini dışlamak için kullanılan yapısal taramalardır. PET (Pozitron Emisyon Tomografisi) ve SPECT (Tek Foton Emisyonlu Bilgisayarlı Tomografi) beynin farklı bölgelerindeki aktiviteyi (kan akımı veya glukoz metabolizması) ölçen işlevsel taramalardır.
Alzheimer hastalığı olan kişilerde elektroensefalografide (EEG) (beyin aktivitesinin elektriksel örüntüsü) yavaş dalga aktivitesinde hastalık ilerledikçe daha da belirginleşen bir artış görülebilir.

Kişide Alzheimer hastalığı olup olmadığını anlamak ve hastalığın evresini ve progresyonunu değerlendirmek üzere kullanılan bir dizi test vardır. Bu testler Alzheimer hastalığının dört ana alanında beynin ne kadar iyi işlediğini ölçer: bilişsel (kognitif düşünme ve bellek), işlevsel, davranışsal ve global (bütünde düzelme). Bu testlerden bazıları Şekil 9’da özetlendi ve izleyen sayfalarda daha ayrıntılı biçimde sıralandı.

Mini-Mental Durum Muayenesi (Mini-Mental State Examination -MMSE)


B u herhalde bütün dünyada en yaygın kullanılan bilişsel testtir ve genellikle bilişsel işlevlerin “altın standart” testi olarak görülür. Yönelim, kayıt, dikkat, hesaplama, anımsama, dil ve kopyalama ve çizim yetilerini ölçer.

Alzheimer hastalığı Değerlendirme Ölçeği –bilişsel alt ölçek (ADAS-cog)

Bellek, kopyalama, çizim ve dil yetilerini değerlendirir. Hafif ila orta şiddette Alzheimer hastalığı için yeni tedavilerin klinik denemelerinde yaygın olarak kullanılır. Testlerin yapılması en az bir saat sürer, testi yapan kişi deneyimli olmalıdır. Daha ağır demanslı hastalar işbirliğine giremezler.

Ağır Bozukluk Bataryası (Severe Impairment Battery –SIB)

Alzheimer hastalığının daha ileri evrelerindeki hastalardaki bilişsel işlevler için bir testtir. Sözsüz ipuçlarıyla birlikte verilen tek adımlı komutları yerine getirmek gibi basit ödevlere dayanır.

Alzheimer hastalığı için İşlevsel Ölçekler
Alzheimer Hastalığında İşbirliği Çalışması - Gündelik Yaşam Etkinlikleri (Alzheimer’s Disease Cooperative Study Activities of Daily Living –ADCS-ADL) 8
42 maddeden oluşan, Alzheimer hastalığının bütün evrelerinde işlevsel yetileri ölçen kapsamlı bir testtir.
Alzheimer hastalığı için davranışsal ölçekler
Davranışsal ölçekler ajitasyon, saldırganlık, depresyon, sanrılar ve varsanıları değerlendirir.
Geriatrik Hastalar için davranışsal değerlendirme (BGP) ‘Bakım için bağımlılık’ alt ölçeği
Bu test geriatrik hastaların davranışlarını ölçer. 23 maddeyi değerlendirir ve güvenilirliği iyidir.
Nöropsikiyatrik Envanter (NPI)

Bu test davranışsal belirtilerin sıklığını, şiddetini ve yarattığı sıkıntıyı değerlendirir: sanrılar, varsanılar, ajitasyon, depresyon, anksiyete, öfori, apati, disinhibisyon, iritabilite, anormal motor davranışlar, geceleri çıkan davranışlar ve iştah ile yeme bozuklukları.

Alzheimer hastalığı için global ölçekler

Global ölçekler hekimin son muayeneden bu yana Alzheimer hastalığı olan kişideki genel değişikliği değerlendirmesini temel alır ve bilişsel, işlevsel, ve davranışsal alanları içerirler. Genellikle yeni tedavilerin klinik denemelerinde kullanılırlar. Global ölçeklerin ardındaki fikir şudur, eğer bir doktor görüşme temelinde bir değişiklik algılıyorsa, büyük olasılıkla o değişiklik klinik olarak anlamlıdır.

En yaygın kullanılan global ölçekler Değişikliğe dair Klinik Global İzlenim (Clinical Global Impression of Change -CGI-C) ve Hekim Görüşmesine-Dayalı Değişiklik İzlenimidir (Clinician’s Interview-Based Impression of Change-CIBIC); bakımverenin görüşü de dahil ediliyorsa ölçeğe CIBIC+ denir.

Alzheimer hastalığının şiddetini ölçen testler

Alzheimer hastalığının evrelerini ölçen birkaç ölçek vardır. Bu ölçekler, olağan yaşamı bağlamında hastanın performansını yorumlar. Evreleme ölçekleri arasında şunlar sayılabilir:

Klinik Demans Derecelendirmesi (Clinical Dementia Rating –CDR)

Bu test bellek, yönelim, yargılama, problem çözme, toplum içi ilişkiler, ev ve hobiler ve özbakımı değerlendirir. Ölçümler hastaye test verilmesi ve hasta ve bakımverenle görüşülmesine dayanır. Demansı beş ana evreye böler –yok, kuşkulu, hafif, orta ve şiddetli.

Alzheimer Hastalığı Değerlendirme Ölçeği (Alzheimer’s Disease Assessment Scale -ADAS)

Bilişsel ve bilişsel-olmayan birer alt ölçekten oluşur. Bilişsel alt ölçekten bilişsel testler bölümünde söz edilmektedir. Bilişsel-olmayan bölüm duygudurum, ajitasyon, sanrılar ve varsanıları inceler. Test ağır demanslı hastalarda kullanılamayacak kadar uzun ve karmaşıktır.

Global Kötüleşme Ölçeği (Global Deterioration Scale –GDS)

Yedi puanlı bu derecelendirme ölçeği Alzheimer hastalığı olan kişilerin klinik değerlendirmesi için en yaygın kullanılan testlerden biridir ve genellikle araştırma amaçlı kullanılır. Evreler 1 (bilişsel gerileme yok –hiç bellek kaybı yok) ile 7 (çok ağır bilişsel gerileme –bütün sözel yetiler kaybedilmiş, idrar inkontinansı, yürüme yetisi kaybolmuş) arasındadır.

Kaynak: Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Gunhild Waldemar