Uykuda Solunum Bozukluklarının Tarihçesi

Uykuda Solunum Bozukluklarının Tarihçesi Antik Çağlara Kadar Uzanıyor

Obstrüktif uyku apne sendromu yeni tanımlanmış bir hastalıktır. 1976 yılında Guilleminault ve arkadaşları tanımlamışlardır. Bu hastalık bir çok açıdan yenilikler taşımaktadır. Çünkü hastalıkla ilgili fizyopatoloji, tanı ve tedavi yöntemleri son 20-30 yıl içinde anlaşılmaya başlanmıştır. Uyku laboratuarlarının kurulması, CPAP ve başarılı cerrahi tedavilerin ortaya çıkması, sadece son 20 yıl içinde olmuştur. Bu hastalıkla ilgili bilgiler arttıkça, hastalığın ciddi, sık görülen, toplumu doğrudan ilgilendiren ihmal edilmiş bir hastalık olduğu ortaya çıkmıştır. Hastalığın boyutlarının anlaşılmasıyla birlikte bu konuyla ilgili araştırma miktarı süratle artmıştır. Obstrüktif uyku apne sendromu, yeni bir hastalık olmakla beraber uykudaki solunum bozukluklarının tanınması antik çağlara kadar uzanır. Bundan 165 yıl önce Charles Dickens “The posthumous papers of the Pickwick Club” adlı eserinde hastalığı çok güzel tanımlamıştır. Ancak hastalığa Pickwick sendromu adının verilip tıp literatüründe tanınması, tam 120 yıl sonra olmuştur. 1956 yılında Burwell ve arkadaşları obezite denilen aşırı şişmanlık, gündüz uyuklama hali, uykuda solunum zorluğu, sağ kalp yetmezliği ve solunum yetmezliği ile karakterize bir hastalığı “Picwick sendromu” diye adlandırmışlardır. Hastalığın tarihçesini birkaç ana bölümde incelemek daha doğru olacaktır.

Charles Dickens öncesi dönemde, hastalık antik çağda tanınmaktadır. Hem de ülkemizde; Ege bölgesinde şarap tanrısı olarak da bilinen Herakliumun imparatoru Dionysius M.Ö. 350 yılllarında, Büyük İskender döneminde, yemeyi ve içmeyi o kadar seviyordu ki kısa süre içende aşırı şişmanladı ve uykusunda boğulacak kadar solunumu bozuldu. Bu duruma engel olmak için, hekimleri ilginç bir yöntem geliştirdiler. İnce uzun iğneleri, yağ dokusunu geçip kas dokusuna değecek kadar batırarak, ağrı verip Dionysius’u uykusundan uyandırıyorlardı. Dionysiusun uyku apneleri olduğu anlaşılıyor. Yine benzeri bir kişilik, Shakespeare’in Henri IV adlı eserindeki Sir John Falstaff da apne hastasıydı. Eserde aşırı kilolu, uyuklayan ve horlayan bir tip çizilmektedir. Aynı şekilde kısa boylu, kalın boyunlu Napolyon’un da apne hastası olduğu öne sürülmüş ve Waterloo savaşını bu yüzden kaybettiği spekulasyonu yapılmıştır.

Charles Dickens hekimlere çok güzel bir örnek vermiştir. Dikkatli gözlemi, şişmanlıkla uyku arasındaki ilişkiyi ortaya koymuş ve uyku apne hastalığının klinik tablosunu tama yakın çizmiştir. Tıp dünyası, bunu ancak 120 yıl sonra anlayabilmiştir. Bu nedenle Charles Dickens’in gözlemi uyku apnesi hastalığında bir kilometre taşı olarak kabul edilmektedir. Diğer önemli kilometre taşı ise Burwell ve arkadaşlarının, 1956’da American Journal of Medecine dergisinde yayınladıkları makaledir. Bu makalede, ileri derecede kilolu bir hastada kronik akciğer hastalığı ve sağ kalp yetmezliğini bir arada bulmuşlar ve hastalığa “Pickwick sendromu” adını takmışlardır. Bu ad, kısa sürede tıp dünyasında kabul görmüş ve yaygınlık kazanmıştır. Aslında Burwell makalesinde İngiliz bir hekimden bahsetmektedir. Burwell’e göre, Doktor Wadd 1816’da aşırı kilonun solunum güçlüğüne neden olan uykuyla ilişkisi olan bir hastalık olduğunu yazmıştır. Diğer taraftan, Burwell’in Pickwick sendromunun tanımlamasından bir yıl önce, Amerikalı araştırmacı grubu, isim vermeden bu hastalıkla ilgili olgular yayınlamışlardır. Bu hastaların hepsinde kronik Alveoler Hipoventilasyon denilen akciğer hastalığı, obezite denilen aşırı kilo ve sağ kalp yetmezliği tablosu vardı. Bu hastalarda, gündüz uyuklama, gece uykuda periyodik solunum vardı. Solunum fonksiyon testleri, solunum yetmezliği göstermekteydi. Kilo verildiğinde, bazen şaşılacak derecede semptomların düzeldiği görülmekteydi. Daha da derin araştırılınca, benzeri üç olgunun, 1937’de Spitz tarafından yayınlandığı ortaya çıkmıştır. Bu olgularda da ortak özellik siyanoz, gündüz uyuklama hali ve sağ kalp yetmezliğidir. Spitz gündüz uyuklama halini narkolepsi diye tanımlamıştır. Bu hastalar kilo verdiklerinde uyuklama hali düzelmekteydi.

Burwell’den sonra Pickwick sendromlu hastalarla ilgili yayınların sayısı arttı. Aşırı kilo ile solunum zorluğu arasındaki ilişki, çok daha iyi ortaya kondu. Diğer taraftan, aynı yıllarda ar aştırmalar ikinci bir yöne doğru ilerledi. Uykuda obstrüktif apneler objektif olarak ortaya konmaya ve Pickwick sendomlu hastalarla ilişkisi anlaşılmaya başlandı. Bu apnelerin neden olduğu hipoksi, uykunun organizasyonunu bozmakta, dolayısıyla gündüz uyuklama halini ortaya çıkarmaktaydı. Polisomnografi denilen uyku testlerinin kullanılmaya başlanmasıyla beraber, uykuda apne hastalığında yeni bir sayfa açıldı...

Kaynak: Op. Dr. Feyzi Elez